Op 19 mei 1976 verscheen er een herdenkingszegel ter gelegenheid van de honderdste sterfdag van Guillaume Groen van Prinsterer (1801-1876). Hij was een invloedrijke politicus, historicus en denker uit de 19e eeuw en grondlegger van de protestants-christelijke politiek in Nederland. Het bleek, gelet op de late opdracht voor deze postzegel, een hele opgave om de zegel tijdig uit te kunnen geven.
Het Nationaal Archief beheert het archief van Groen van Prinsterer. Dit archief bevat correspondentie, stukken over de geschiedenis van de familie en stukken uit zijn politieke carrière. Ook heeft het Nationaal Archief een grote collectie postzegels, postwaardestukken en poststukken in huis. En is er kennis over de geschiedenis van de totstandkoming van postzegels, zoals die van de herdenkingszegel van Groen van Prinsterer.
Oxenaar
Begin 1976 gaf de minister van Binnenlandse Zaken, Mr. W.F. de Gaay Fortman, aan de PTT (Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie, voorloper van KPN) opdracht om een postzegel ter herdenking van Groen van Prinsterer uit te brengen. De zegel moest in mei verschijnen. Gelet op de normale ontwerp- en productietijd van een postzegel (ongeveer 6 maanden) was dit wel bijzonder kort dag. De minister zelf sprak zijn ongerustheid hierover uit. Om vaart te maken werd de ervaren graficus en vormgever Ootje Oxenaar, op dat moment adjunct-hoofd Dienst Esthetische Vormgeving (DEV), ingeschakeld. Oxenaar is vooral bekend als ontwerper van twee inmiddels iconisch te noemen series bankbiljetten: de ’tweede erflaters-serie’ met figuren uit de Nederlandse geschiedenis; en de tweede serie met afbeeldingen van een zonnebloem, een snip en de vuurtoren van Haamstede.
Vormgeving
Oxenaar ging voortvarend aan de slag. Hij moest een postzegel ontwerpen die de actuele betekenis van Groen van Prinsterer moest uitdrukken. Dat kan bijvoorbeeld in de vorm van een tekst of citaat. Omdat dat niet binnen het kleine formaat van een postzegel kon worden gerealiseerd, koos Oxenaar voor een historisch beeld van een portret van de protestants-christelijke politicus. In dat portret komen de karakteristieken van zijn persoonlijkheid, zoals zijn rechtlijnigheid, beginselvastheid, zijn betekenis voor evangelieverkondiging en onderwijs, goed tot uiting. Het portret is geplaatst tegen een achtergrond die een gedeelte uit een bijbel uit plm. 1800 weergeeft, waarmee ook de hantering van het Evangelisch Woord gesuggereerd wordt. Groens trouw aan het vorstenhuis wordt weergegeven door een basisstrook in de kleur oranje.
Vragen in de pers
Foto’s van het definitieve ontwerp werden voor publicatie naar de kranten gestuurd. Een journalist sloeg aan op de Bijbeltekst, waarin in nietig kleine letters gedeelten uit het boek Jeremia (Oude Testament) te lezen waren. Dit leidde tot de vraag waarom juist deze passage, waarin het volk Israël met Gods straf wordt bedreigd vanwege zijn afvalligheid, gekozen was en welk verband er met Groen van Prinsterer bestond. Een deel van de verklaring is dat voor Groen van Prinsterer de gehele Bijbel, dus met alle boeken van het Oude en Nieuwe Testament, Gods Woord was.
‘Twee keer verdiend’
Inmiddels zijn we vijftig jaar verder en is de honderdvijftigste sterfdag van Groen van Prinsterer geen aanleiding om opnieuw een herdenkingszegel uit te geven. Al komt het wel voor dat aan één persoon meerdere keren een postzegel wordt gewijd. Die personen zijn vooral koningen, koninginnen en beroemde kunstenaars of wetenschappers. Het is een soort nationale erkenning die je ‘twee keer verdiend’ kan krijgen als je tijdloos en belangrijk genoeg bent.
Voor dit artikel is deels gebruik gemaakt van de publicatie ‘Nederlandse postzegels 1976, Staatsbedrijf der PTT, 1976’.
