2.21.479 Voorlopige inventaris van het archief van de familie Swellengrebel over de periode 1689-1804 (1815)
Deze voorlopige inventaris beschrijft de archiefstukken van de oudste generaties Swellengrebel en hun betrokkenheid bij de Nederlandse kolonie aan Kaap de Goede Hoop in de achttiende eeuw. De voornaamste archiefvormers zijn Hendrik Swellengrebel (1700-1760) en zijn gelijknamige zoon (1734-1803). Hendrik senior was gouverneur van de Kaapkolonie van 1739 tot 1751. Hendrik junior reisde vanuit Nederland terug naar de Kaap en maakte een drietal tochten door de kolonie en ook dieper het binnenland in (1776-1777). Dit deel van het familiearchief bevat onder meer reisverslagen, correspondentie, familiepapieren en door Hendrik Swellengrebel junior verzamelde documentatie over de Kaapkolonie. De inventarisatie van de rest van het familiearchief volgt later.
Deze voorlopige inventaris beschrijft de archiefstukken van de oudste generaties Swellengrebel en hun betrokkenheid bij de Nederlandse kolonie aan Kaap de Goede Hoop in de achttiende eeuw. De voornaamste archiefvormers zijn Hendrik Swellengrebel (1700-1760) en zijn gelijknamige zoon (1734-1803). Hendrik senior was gouverneur van de Kaapkolonie van 1739 tot 1751. Hendrik junior reisde vanuit Nederland terug naar de Kaap en maakte een drietal tochten door de kolonie en ook dieper het binnenland in (1776-1777). Dit deel van het familiearchief bevat onder meer reisverslagen, correspondentie, familiepapieren en door Hendrik Swellengrebel junior verzamelde documentatie over de Kaapkolonie. De inventarisatie van de rest van het familiearchief volgt later.
Download inventaris als:PDF|XML
Download inventaris
Download inventaris
Sluiten
Op onze website kunt u archieven doorzoeken met behulp van inventarissen (beschrijvingen van archieven, ook wel toegang genoemd). Deze inventarissen zijn vaak net zo oud als de archieven zelf. De mogelijkheid bestaat dat u woorden tegenkomt die vroeger gewoon waren, maar nu als kwetsend, racistisch of discriminerend ervaren worden.
Het Nationaal Archief onderzoekt momenteel de mogelijkheden om dit taalgebruik in inventarissen aan te passen, te verklaren of te voorzien van hedendaagse alternatieven.
Zoekhulpen bij dit archief
Inhoud en structuur van het archief
Inhoud
Het archief bevat stukken van leden van de drie generaties Swellengrebel die betrokken waren bij Kaap de Goede Hoop. Van de meeste telgen zijn de gebruikelijke familiepapieren bewaard als doopbewijzen, testamenten, aantekeningen over hun afstamming en stukken over de afwikkeling van hun nalatenschap. Daarnaast is ook enige correspondentie bewaard. Bijzondere vermelding verdient het reisverslag dat Helena en Johanna Swellengrebel, dochters van de gouverneur, maakten van hun reis van de Kaap naar Nederland in 1751. Het is een van de zeer zeldzame verslagen van het leven aan boord van een VOC-schip, geschreven door vrouwelijke passagiers.
Van de drie voornaamste archiefvormers zijn ook documenten bewaard uit hun openbare leven.
1. Hendrik Swellengrebel (1700-1760)
Enige ingekomen brieven, onder meer van Kaapse ingezetenen, en extracten uit de resolutieboeken en afschriften van besluiten genomen door het bestuur van de kolonie.
Enige ingekomen brieven, onder meer van Kaapse ingezetenen, en extracten uit de resolutieboeken en afschriften van besluiten genomen door het bestuur van de kolonie.
2. Johannes Willem Swellengrebel (1728-1798)
Aantekeningen uit de archieven van het kapittel van St. Jan te Utrecht, met name lijsten van functionarissen en extracten uit de notulenboeken. Verder enige documenten en afschriften van stukken uit de periode dat Johannes Willem zelf kanunnik was.
Aantekeningen uit de archieven van het kapittel van St. Jan te Utrecht, met name lijsten van functionarissen en extracten uit de notulenboeken. Verder enige documenten en afschriften van stukken uit de periode dat Johannes Willem zelf kanunnik was.
3. Hendrik Swellengrebel (1734-1803)
Documentatie van zijn reis naar de Kaap en tochten binnen de Kaapkolonie (1775-1777). In de eerste plaats uitvoerige reisjournaals, maar daarnaast ook stukken over de uitrusting en de kosten van zijn expedities. Swellengrebel las ook andere reisverslagen over de Kaap die in later jaren verschenen en noteerde bijzonderheden in zijn eigen journaals of in afzonderlijke aantekeningen.
Correspondentie over Kaapse zaken (vooral tussen 1778 en 1793) met verschillende personen in Nederland en aan de Kaap. Deze betreft een veelheid van onderwerpen: politieke, economische en sociale ontwikkelingen; de levenswijze, cultuur en taal van de oorspronkelijke bewoners; de verhoudingen tussen de verschillende bevolkingsgroepen binnen de kolonie; de inzet en behandeling van tot slaaf gemaakten; de beoefening van de landbouw en bijzonderheden over (landbouw)gewassen, kruiden en andere planten, enzovoorts.
Zijn eigen ideeën over de verdere ontwikkeling van de kolonie legde Swellengrebel vast in verschillende memoranda en in losse aantekeningen.
Documentatie van zijn reis naar de Kaap en tochten binnen de Kaapkolonie (1775-1777). In de eerste plaats uitvoerige reisjournaals, maar daarnaast ook stukken over de uitrusting en de kosten van zijn expedities. Swellengrebel las ook andere reisverslagen over de Kaap die in later jaren verschenen en noteerde bijzonderheden in zijn eigen journaals of in afzonderlijke aantekeningen.
Correspondentie over Kaapse zaken (vooral tussen 1778 en 1793) met verschillende personen in Nederland en aan de Kaap. Deze betreft een veelheid van onderwerpen: politieke, economische en sociale ontwikkelingen; de levenswijze, cultuur en taal van de oorspronkelijke bewoners; de verhoudingen tussen de verschillende bevolkingsgroepen binnen de kolonie; de inzet en behandeling van tot slaaf gemaakten; de beoefening van de landbouw en bijzonderheden over (landbouw)gewassen, kruiden en andere planten, enzovoorts.
Zijn eigen ideeën over de verdere ontwikkeling van de kolonie legde Swellengrebel vast in verschillende memoranda en in losse aantekeningen.
Selectie en vernietiging
Uit dit deel van het archief is niets voor vernietiging afgescheiden.
Aanvullingen
Er worden geen aanvullingen op dit archief verwacht.
Verantwoording van de bewerking
Door de verwerving van de collectie-Swellengrebel berusten het familiearchief en de eerder afgescheiden archivalia van de aanverwante geslachten Copes van Cattenburch e.a. nu onder dezelfde rechtstitel bij het Nationaal Archief. Er is bij de bewerking ervoor gekozen om deze twee bestanddelen niet samen te voegen. Onderlinge verbanden worden aangegeven door kruisverwijzingen en toelichtende NB’s. Dit geldt ook voor de brieven die Hallema, anders dan gebruikelijk, op afzender ordende in plaats van op ontvanger.
De ordening van de stukken zoals Anne Hallema die heeft aangebracht is niet gehandhaafd. De documenten zijn nu gerangschikt onder afzonderlijke archiefvormers, waarbij ook vrouwelijke leden van de familie een eigen rubriek kregen. De stukken die in de portefeuilles vooral chronologisch waren gesorteerd, zijn herordend, waar mogelijk samengevoegd en beschreven. Onjuiste toeschrijvingen zijn gecorrigeerd. Zo waren alle stukken over de Utrechtse kapittels geplaatst onder Hendrik Swellengrebel jr., terwijl het merendeel ervan afkomstig is van zijn broer Johannes Willem. De handgeschreven inventaris van Hallema en de inhoudsopgaven die hij van de portefeuilles maakte krijgen een plaats in het archief.
De – nu nog niet definitief geïnventariseerde – genealogische collectie van N.H. Swellengrebel bleek naast correspondentie, aantekeningen en kopieën ook originele archivalia te bevatten. Het gaat daarbij om zeer belangrijke documenten, in het bijzonder de door Hendrik Swellengrebel junior eigenhandig geschreven journaals van zijn drie landreizen. Geruime tijd is men ervan uitgegaan dat van deze journaals alleen afschriften waren bewaard. De originelen zijn blijkbaar in de collectie van de familiegenealoog beland vóórdat Hallema het archief inventariseerde.
De originele journaals en andere stukken zijn in deze inventaris onder de desbetreffende archiefvormer opgenomen, met vermelding van de herkomst in een NB. Eigentijdse duplicaten van archiefstukken (zoals doopbewijzen of overlijdensberichten) zijn in de collectie van N.H. Swellengrebel gehandhaafd.
Ordening van het archief
Het archief is op persoon geordend, en in voorkomende gevallen is daarbij onderscheid gemaakt tussen het persoonlijke leven en het openbare leven.