Begin september winnen de geallieerden in hoog tempo terrein: op 4 september worden Brussel en Antwerpen bevrijd. Op 5 september 1944 verspreidt zich vervolgens via de BBC-radio het gerucht dat de bevrijders de rivieren al over zijn. Tienduizenden Duitsers en NSB’ers vluchten naar Duitsland uit angst voor wraakacties. De dag komt bekend te staan als Dolle Dinsdag.
Gecamoufleerde auto
Op de foto is een met takken bedekte auto te zien. Vluchtende Duitsers en NSB'ers camoufleren zo hun vluchtauto's, zodat zij onderweg naar het oosten zich zo nodig kunnen verstoppen in de bosjes. Vanwege het benzinetekort, is de auto uitgerust met een houtgasgenerator achterop. Links op de foto zijn de wazige contouren van een kozijn te zien. Het maakt duidelijk dat de fotograaf vanuit een hoger gelegen raam de auto op de gevoelige plaat legt. De foto is in het geheim genomen: tijdens de Duitse bezetting gelden er strikte regels voor fotografie.
Er spelen zich in heel Nederland emotionele taferelen af naar aanleiding van de geruchten. Vlaggen en oranje wimpels worden tevoorschijn gehaald om de bevrijders te begroeten. Zo ook in Rotterdam: op de foto wappert de Nederlandse vlag aan een balkon. Later blijkt dat de geruchten niet waar zijn. De bevrijding laat nog acht maanden op zich wachten en men moet de Hongerwinter nog doorstaan.
See-Think-Wonder is een methode die leerlingen uitdaagt echt goed te kijken, bijvoorbeeld naar een foto. De foto van de auto, waarin Duitsers en NSB'ers vluchten, is erg geschikt om te gebruiken. De methode vertraagt het denken en zorgt ervoor dat leerlingen eerst goed observeren voordat zij conclusies trekken. De opdracht is verdeeld in 3 stappen.
Als docent is het belangrijk om feiten en kennis zo lang mogelijk achterwege te laten. Bij See-Think-Wonder gaat het niet om goede of foute antwoorden, maar juist om goed kijken en vrij interpreteren.
See
In de eerste stap beschrijven leerlingen wat ze zien, op een zo neutraal mogelijke manier. Bekijken ze bijvoorbeeld een schilderij van Christus aan het kruis? Dan is het de bedoeling dat dat in deze stap omschreven wordt als: “ik zie een man aan een kruis”. Het is aan te raden deze eerste stap niet te snel af te ronden. Daag leerlingen uit om ook alle details te benoemen. Dit zorgt voor meer verdieping bij de twee volgende stappen.
Think
In deze stap laten leerlingen horen wat ze denken dat er gaande is in het beeld. Wat denken ze te zien? Hoe interpreteren zij de foto? En vooral ook: hoe komen ze tot deze interpretatie? In de Engelse variant wordt in deze stap veelvuldig de slagzin “What makes you say that?” gebruikt. Zo leg je als docent het denkproces van leerlingen bloot.
Wonder
In de derde stap, gaan we een stap verder in het denkproces. Welke vragen roept het beeld nog bij je op? Wat denk je dat er nog meer zou kunnen gebeuren in deze foto, bijvoorbeeld vlak voor of vlak nadat deze is genomen?
See-Think-Wonder kan ingezet worden als kijkoefening, zonder dat je als docent kennis toevoegt. Het kan ook soms goed werken om gedurende stap 2 juist wel meer kennis en feiten toe te voegen. Dit beïnvloedt wel het verloop van stap 3. Ook is het raadzaam eerst leerlingen de tijd te geven om hun gedachtes uitgebreid vorm te geven in stap 2. Het horen van kennis en feiten kan bij leerlingen het gevoel oproepen dat ze iets fout kunnen zeggen, wat een open gesprek in de weg kan staan.
Foto van bevrijding Brussel (4 september 1944)
Collectie Spaarnestad. Fotograaf: onbekend.
7.000SPABB, inv. nr. 162460.
Foto van vluchtende Duitsers en NSB'ers (5 september 1944)
Collectie Spaarnestad. Fotograaf: J. van Rhijn.
7.000SPABB, inv. nr. 183909.
Foto van Dolle Dinsdag in Rotterdam (5 september 1944)
Collectie Spaarnestad. Fotograaf: onbekend.
7.000SPABB, inv. nr. 13335.
