Extern juridisch adviseur Layla Hassan en Govert Kolster, functionaris Duurzaam Toegankelijke Overheidsinformatie (DUTO) bij Waterschap Zuiderzeeland, kijken ieder vanuit een heel eigen perspectief naar de Archiefwet 2026. Tegelijkertijd hebben ze veel gemeen. Ze geloven beiden niet in een big bang, maar in doorlopend verbeteren – binnen de context en met oog voor de gebruikers. Ze denken allebei niet in de letter maar in de geest van de wet. En ze vinden het belangrijk dat de uitgangspunten van de wet onderdeel worden van de dagelijkse praktijk. Govert: “Bij de vorige Archiefwet lag de nadruk soms sterk op het zetten van vinkjes. Nu gaat het meer om de vraag of een maatregel passend is.” Layla: “We moeten van vinkjes naar verandering. Van archiveren naar regisseren. En de Archiefwet is daarvoor een mooie resetknop.”
Layla en Govert hebben zin in het gesprek. “Wij passen goed bij elkaar”, vindt Layla. “We zitten allebei goed in de inhoud en jagen vanuit die inhoud veranderingen aan in de praktijk.” Layla doet dat door wet, systeem en mens in samenhang te bekijken en zo het onzichtbare zichtbaar te maken: “Welke keuzes maakt een organisatie? Hoe zit het met de volwassenheid? Waar zitten de knelpunten? Komt het wereldbeeld overeen met dat van de stakeholders? En hoe zit het – naast draagvlak, waar vooral over gesproken wordt – met de draagkrácht?”
Govert bekijkt de Archiefwet vooral met een DUTO-bril – hij had ‘Wet duurzame toegankelijkheid’ eigenlijk ook een betere naam gevonden – en vanuit de risicogerichte benadering van het DUTO-raamwerk: “Bij de nieuwe Archiefwet gaat het minder om vinkjes zetten en meer om het treffen van passende maatregelen voor jouw organisatie. Belangrijk is dat je niet blijft afwachten, maar keuzes durft te maken – en goed kunt uitleggen waarom je die keuzes maakt.”
Je kunt er niet omheen
Over de impact van de wet maakt Govert zich geen grote zorgen: “Waterschap Zuiderzeeland is al een tijdje bezig om de verandering in te zetten, ik denk andere organisaties ook. Schrijf op en leg vast, archiveren by design, is een beweging die al gaande is. Bovendien gaan we eerst een overgangsperiode tegemoet, dus je hoeft niet meteen 100% compliant te zijn. Het is ook goed om te beseffen dat het een momentopname is, die laat zien hoe de wet werkt in de praktijk. Dat biedt een basis om te evalueren en weer verder te gaan.”
Layla vreest dat het met die voorbereidingen nog wel eens tegen kan vallen: “Ik denk dat veel organisaties in mei, toen de Eerste Kamer de wet aannam, een beetje wakker zijn geworden. Maar strikt genomen zitten er geen nieuwe dingen in de wet. Wel zijn zaken duidelijker én duidelijker verankerd. Dat geeft een andere wending: je kunt er niet omheen. Tegelijkertijd biedt de wet handvatten en is de insteek gezamenlijkheid. De Archiefwet pak je sámen op. Van archieftaak tot sturingsvraag.”
Naar de bestuurstafel
Dat vindt Layla een mooie ontwikkeling die de Archiefwet met zich meeneemt: “De wet brengt informatiehuishouding, IHH, naar de bestuurstafel. Waar het hoort, dus niet langer in de kelder. Dat maakt van de Archiefwet een resetknop om het anders te organiseren. Naar een nieuwe, opgavegerichte en integrale manier van werken. Daarvoor moeten bestuurders beseffen dat de Archiefwet geen aparte opgave is, geen autonome ontwikkeling, maar onderdeel van opgavegericht werken met verschillende informatiewetten.”
Volgens Govert vraagt dat ook elders in de organisatie om een andere denkwijze: “De archivaris moet niet de organisatie in, maar de organisatie moet naar de archivaris. Dat is een belangrijke conclusie die je kunt trekken uit de Archiefwet 2026. Ik zou graag zien dat organisaties zelf het initiatief nemen, de juiste maatregelen nemen en waar nodig de archivaris – vanuit de adviesrol – daarbij betrekken.” Layla: “Van ondersteunen naar sturen. Van archiveren naar regisseren.”
Informatiehuishouding is niet alleen een operationeel onderwerp, maar ook tactisch en strategisch
Layla is het daar helemaal mee eens: “Het gaat om perceptieverandering, zowel bij medewerkers als bestuurders. Informatiehuishouding is niet alleen een operationeel onderwerp, maar ook tactisch en strategisch door de hele keten. Dan is het belangrijk dat medewerkers begrijpen wat bestuurders moeten weten en hoe je bestuurders meeneemt. Andersom moet een bestuurder gewoon vragen wat nodig is voor regie en grip. Ik pleit ook voor een IHH-opleiding voor bestuurders, zodat ze hun bestuurlijke verantwoordelijkheid daarvoor goed kunnen nemen.”
Ga aan de slag!
Maar wacht vooral niet totdat het allemaal is ingeregeld, benadrukt Govert: “Ga aan de slag! Wees niet bang! Begin met kleine stapjes, ga toetsen en borgen, en blijf kijken naar die stip op de horizon.” Layla: “En ga met elkaar in gesprek. Zoek elkaar op, ook in verschillen. Houvast kun je, in plaats van lijstjes en het zetten van vinkjes, ook zoeken in de uitkomst van de dialoog: wat kun je samen doen, in de context van de organisatie, van de buitenwereld en van wat kan. Aan tafel met de juiste mensen kun je het complete verhaal inzichtelijk maken.”
