De jaren 1968 en 1969 zijn in heel Europa roerige jaren aan de universiteiten. De studentenopstand in 1968 aan de Sorbonne in Parijs is het signaal voor een revolutionaire beweging, die ook naar Nederland overwaait. Overal eisen voornamelijk linkse studenten meer inspraak in het bestuur van universiteit en faculteiten. Deze revolutionaire beweging is typerend voor de ‘protestgeneratie’: jongeren die in de jaren ’60 en ’70 in actie komen tegen de bestaande machtsverhoudingen.
Nederland
Tilburg is de eerste Nederlandse universiteit waar de studenten overgaan tot bezetting, gevolgd door de Universiteit van Amsterdam (UvA) in mei 1969. Een paar honderd studenten bezetten het Maagdenhuis, het bestuurscentrum van de UvA. Delen van de Amsterdamse bevolking steunen de studenten en organiseren demonstraties rondom het Maagdenhuis. De bezetting krijgt veel aandacht en persfotografen zijn aanwezig om de acties vast te leggen.
De politie besluit de bezetting te bestrijden door de studenten uit te hongeren. Alle toegangswegen tot het Maagdenhuis worden afgesloten, zodat er geen eten en drinken meer binnengebracht kunnen worden.
Luchtbrug
In reactie op de afsluiting bouwen de studenten een luchtbrug van ladders tussen het Maagdenhuis en de naastgelegen Universiteitsbibliotheek. Via deze weg kan eten en drinken toch binnen worden gebracht. Daarnaast doneren Amsterdammers via emmers die door ramen naar binnen worden getakeld voedsel en geld aan de bezetters.
Ondertussen gaan ook de demonstraties rondom het Maagdenhuis door. Op sommige plekken ontaarden de protesten in rellen, waarna de politie de aanwezigen uit elkaar jaagt met honden, wapenstokken en waterkanonnen. Om een einde te maken aan de bezetting besluiten de burgemeester en wethouders vervolgens om het Maagdenhuis te laten ontruimen. Na vijf dagen bezetting vallen agenten ’s ochtends het gebouw binnen en slepen de studenten hardhandig naar buiten. De bezetting van het Maagdenhuis is de enige universiteitsbezetting die met geweld wordt beëindigd.
De demonstraties en bezettingen behalen hun doel. In 1970 wordt de Wet Universitaire Bestuurshervorming aangenomen. Deze wet geeft studenten en medewerkers inspraak op het bestuur. Hoewel hun macht in de jaren ’90 deels weer wordt ingeperkt, hebben studenten ook vandaag nog altijd indirecte inspraak op het bestuur.
Iconisch
De bezetting van het Maagdenhuis ontwikkelt in de jaren ‘80 een status als iconisch voorbeeld van studentenprotest. Sinds 1969 is het Maagdenhuis nog eens negen keer door studenten bezet, meest recent in 2025. Bij deze bezetting wordt vaak weer terugverwezen naar de inmiddels beroemde eerste bezetting van mei 1969.
Onderstaande gegevens zijn nodig om de archiefstukken op te vragen in het Nationaal Archief. Gedigitaliseerde stukken kunnen in hoge kwaliteit gedownload worden.
Foto bezetting Maagdenhuis (16 mei 1969)
Collectie Anefo. Fotograaf: Rob Mieremet
Nummer toegang 2.24.01.05, bestandsnummer 922-4215
Foto luchtbrug (19 mei 1969)
Collectie Anefo. Fotograaf: Eric Koch
Nummer toegang 2.24.01.05, bestandsnummer 922-4285
Foto ontruiming Maagdenhuis (21 mei 1969)
Collectie Anefo. Fotograaf: Joost Evers
Nummer toegang 2.24.01.05, bestandsnummer 922-4430
