De Koninklijke Marechaussee (KMar) werd opgericht op 26 oktober 1814 als Corps de Marechaussée om te voorzien in de behoefte aan een centraal aangestuurd bereden politiekorps met een militaire structuur naast politie in de steden en de veldwacht.
Bij Koninklijk Besluit van 4 november 1889, nr. 14 werd de KMar ingedeeld in drie divisies. Bij een reorganisatie in 1894 werd een splitsing doorgevoerd en werd een vierde divisie toegevoegd.
Op 1 augustus 1945 werd in de Beschikking nopens het Wapen der Koninklijke Marechaussee bepaald dat de organisatie zoveel als mogelijk zou worden hersteld in de oude vorm van voor de Tweede Wereldoorlog en werden ook de taken omschreven. Het wapen werd belast met het geven van bijstand aan de politie, de verzorging van de grensbewaking en militaire politiezorg. Bij brief van 5 oktober 1945 deelde de minister van Oorlog mede, dat het Wapen der Koninklijke Marechaussee uiteindelijk diende te bestaan uit:
Op 1 december 1945 werd een 5e Divisie toegevoegd, en op 1 maart 1946 werd de 6e Divisie opgericht.
De voorlopige samenstelling van het Wapen der Koninklijke Marechaussee werd bij beschikking van 10 september 1946 Legerorders 1946, nr. 389.
De taken van de KMar werden in 1949 opnieuw als volgt vastgesteld:
Het doel van de grensbewaking was hoofdzakelijk zorg te dragen dat vreemdelingen, wier aanwezigheid niet in Nederland gewenst was te verhinderen dat zij Nederland binnen konden komen en zo nodig op te sporen als zij daar toch in geslaagd waren. Verder werd toezicht gehouden op de in- en uitvoer van goederen en deviezen.
Met ingang van 1 mei 1947 Ministeriële beschikking van 16 april 1947, legerorders 1947 nr. 129.
De nummering van de divisies werd als volgt gewijzigd:
De onderverdeling van de divisies in districten en brigades bleef verder onveranderd.
In februari 1954 werd een reorganisatie doorgevoerd van de gebiedsindeling in divisies en districten. De indeling in divisies viel samen met die van de Territoriale Bevelhebbers en de gebieden van de districten kwamen overeen met die van de Territoriale Commandanten. Als gevolg van de reorganisatie werden de districten 's-Hertogenbosch, Winterswijk en Winschoten opgeheven. In de 3e Divisie werd een district Apeldoorn opgericht.
Met ingang van 1 oktober werden de brigades Aardenburg, Alphen, Moerdijkbrug, Oostburg, Willemstad, Geleen, Heeze, Hoensbroek, Horst, Panningen, Reusel, Spekholzerheide, Tuddern, Almelo, Doesburg, Doetinchem, Enschede, Ruurlo, Tubbergen, Ulft, Boertange, Emmen, Harlingen, Hoogeveen, Muntendam, Nieuw Amsterdam, Nieuwe Pekela, Nieuwolda, Valthermond, Winschoten en Zaandam opgeheven.
In totaal bestond de organisatie in 1954 uit 6 divisies en 19 districten die als volgt over het land waren verdeeld:
In 1959 werd opnieuw een nieuwe indeling van kracht. Het district Eindhoven werd overgeheveld van de 2e naar de 1e Divisie onder gelijktijdige uitbreiding van genoemd district. Een deel van het district Nijmegen ging over van de 3e naar de 2e Divisie. Het district Nijmegen werd opgeheven onder gelijktijdige oprichting van een district Winterswijk. In de 4e Divisie werden de gezagsgebieden van de districten Groningen en Assen gewijzigd, in de 5e Divisie veranderden de grenzen van de districten Amsterdam en Utrecht. In de 6e Divisie wijzigde het gezagsgebied van het district Rotterdam.
Op 1 juli 1961 werden de brigades IJzendijke, Axel, Breskens, Hontenisse, Hilvarenbeek, Valkenswaard en Roosteren opgeheven. Dit hing samen met een verandering in de grensbewaking, die alleen nog werd uitgeoefend op en nabij de doorlaatposten.
In 1963 werd de brigade Strijbeek opgeheven. Een jaar later, vooruitlopend op een wijziging van de vredessamenstelling van het wapen, werd de brigade Bergeijk met ingang van 1 maart 1964 opgeheven.
In september 1965 werden de brigades Rucphen, Baarle Nasau, Swalmen, Siebengewald, Heerlen, Vroomshoop, Groenlo, Millingen aan de Rijn, Schoonebeek en Klazinaveen opgeheven.
In 1965 vond wederom een grote reorganisatie plaats. Per 1 december van dat jaar bestond het wapen nog maar uit drie divisies.
De brigades Ottersum, Well, Echt, Nieuwenhagen, Kerkrade, Simpelveld, Gulpen en Beek werden per 1 maart 1968 opgeheven.
Met ingang van 2 januari 1979 werd de brigade Hollandsche Rading opgeheven.
Bij het BCAD (Bureau Centraal Archievendepot) zijn in de loop van de jaren een groot aantal archieven ingeleverd. Deze zijn via de staf KMar ingeleverd of rechtstreeks uit het land van de betrokken onderdelen. Niet van alle in de inleiding beschreven districten, divisies, brigades en depots zijn de archieven ingeleverd bij het BCAD. De onderhavige archieven waren allen zelfstandig en had een eigen postregistratuur en archivering.
Overbrenging van een overheidsarchief
Tijdens de vele omzwervingen en bewerkingen die deze archieven hebben ondergaan zijn er stukken afgedwaald van het archief waarin zij bij ontvangst of opmaken waren opgenomen, zo is tijdens de bewerking van 2007 gebleken. Als gevolg zijn de divisiearchieven vermengd geraakt. Zeer waarschijnlijk is bij een van de bewerkingen de fout gemaakt om alle stukken die het opschrift of stempel 1e Divisie dragen bij elkaar te voegen. Zoals echter onder de geschiedenis van de archiefvormer is te lezen, zijn de divisies in 1947 opnieuw genummerd. Het verdient dan ook aanbeveling, bij uw naspeuringen met deze archiefvermenging rekening te houden.
Vanaf 1953 tot en met 1990 zijn door de Staf KMar een aantal inleveringen geweest van archiefbestanden aan het Centraal Archievendepot. Het betrof hier de jaren 1945-1984. Het totaal bedroeg ± 89,5 strekkende meter.
In 1961 werd het ongerubriceerde archief over de jaren 1945-1954 38 meter vernietigd op basis van de vernietigingslijst. Na selectie en vernietiging resteerde 5,90 meter.
Het hoofd secretarie van de staf vernietigde in 1980 vijf meter archief van zijn dienst over 1970-1973;
In 1984 werd bij het Centraal Archievendepot 11,85 meter archiefbescheiden vernietigd, wederom op basis van de vernietigingslijst.
Het hoofd secretarie van de staf vernietigde in 1989 32 meter ongerubriceerd en ruim vier meter gerubriceerd correspondentie archief.
In 1995 werd nogmaals archief vernietigd; ruim negen meter algemene en dienstgeheime archiefbescheiden en 5,72 meter gerubriceerde documenten.
In 1961 werd het archief van de Staf 1e Divisie geselecteerd. De omvang van het archief over de jaren 1945-1954 werd teruggebracht van ruim 33 naar 1,5 strekkende meter. In 1995 werd bijna 12,5 meter archief over de jaren 1945-1979 vernietigd.
Het archief van de Staf 2e Divisie werd in 1961 geselecteerd. Het archief over de jaren 1945-1954 werd teruggebracht van ruim 21 naar 5,6 strekkende meter. In 1983 werden bijna 14 meter archiefbescheiden van de Staf 2e Divisie over 1945-1965 vernietigd. In 1995 werd 3,8 meter archief over de jaren 1945-1989 vernietigd.
In 1962 werd het archief van de Staf 4e Divisie 1946-1954 geselecteerd. Na vernietiging resteerde 2,52 van de oorspronkelijke zes meter. In 1964 werd het archief van de Staf 4e Divisie 1956-1958 overgedragen aan het Centraal Archievendepot.
In 1962 werd het archief 1945-1954 van de 3e Divisie geselecteerd. Het archief werd uitgedund van 10,45 meter naar een halve meter. In 1982 werd 11,8 meter archief van de 3e Divisie vernietigd. Het betrof de jaargangen 1945-1965. Er werd in 1982 ook ruim een meter inschrijfmiddelen vernietigd. Bij de bewerking van het archief over de jaren 1945-1990 van de 3e Divisie in 1995 werd na selectie 19,6 meter vernietigd. In 1983 werd het archief 1974-1979 overgedragen aan het Centraal Archievendepot. Voorafgaand aan de overplaatsing werd het archief in 1983 nog geselecteerd. Na selectie werd 4,9 meter over de jaren 1974-1979 vernietigd.
De archieven van de 4e en 5e Divisie werden in 1982 en 1995 bewerkt door medewerkers van het Centraal Archievendepot van het Ministerie van Defensie. In 1982 werd 3,24 meter archief vernietigd van de jaargangen 1940-1965 van het archief van de 4e en 2,88 meter van de jaargangen 1946-1955, 1959-1965 van het archief van de 5e Divisie. In 1995 werd nog eens ongeveer een halve meter vernietigd van het archief van de 4e en 0,45 meter van het archief van de 5e Divisie.
In 1964 werd een meter archief van de 6e Divisie 1956-1958 overgedragen aan het Centraal Archievendepot. Daarvoor was het bewerkt bij deze divisie, waarbij 1,4 meter was vernietigd. Het archief van de 6e Divisie werd opnieuw bewerkt bij het Centraal Archievendepot in 1982. Hierbij werd 4,8 meter archief over de jaargangen 1946-1965 vernietigd. In 1995 werd wederom een bewerking uitgevoerd, hierbij werd een halve meter vernietigd.
De archieven van de plaatsgebonden brigades van de KMar werden bewerkt door medewerkers van het Centraal Archievendepot in de jaren 1961, 1979, 1982 en 1995. Het totaal van deze vernietiging betreft 172,5 meter.
Het archief van 11 Divisie Marechaussee Compagnie 1957-1963 werd in 1995 bewerkt bij het Centraal Archievendepot. Er werd 22 centimeter archiefbescheiden vernietigd.
Van 41 Divisie Marechaussee Compagnie werd in 1995 bijna een halve meter archief over 1953-1963 vernietigd, het restant kon met de bewerking in 2007 eveneens worden vernietigd.
Selectie van het archief van 101 Marechaussee Bataljon 1955-1984 reduceerde het archief met 1,3 meter.
Tussen 1961 en 1995 werden de archieven van de districten van de KMar bewerkt bij het Centraal Archievendepot. Het totaal van deze vernietiging betreft 80,8 meter
Bij onderzoek is gebleken dat er bij het BCAD van de genoemde depots alleen aangetroffen is het archief van het Depot Apeldoorn. Dit archief is ingeleverd door zijn rechtsopvolger het Opleidingscentrum KMar. De omvang is 0,4 meter. Dit archief is bij de laatste bewerking opgenomen in onderhavige inventaris. Alleen de dubbelen zijn hier uit verwijderd.
In 2007 werden, op grond van de selectielijsten organisatie rijksoverheid en rijksbegroting uit het archief twee meter archiefbescheiden verwijderd en daarna vernietigd. Tijdens de bewerking is er voor gekozen slechts een plaatsingslijst te vervaardigen. Dit gezien de geringe omvang van het resterende archief en de waarschijnlijk lage raadpleegfrequentie. Het archief had bij de overdracht aan het Nationaal Archief een omvang van 7,1 strekkende meters
Reproductie van originele bescheiden uit dit archief is, behoudens de algemene regels die gelden voor het kopiëren van stukken, niet aan beperkingen onderhevig. Er zijn geen beperkingen krachtens het auteursrecht.
Het archief kent geen beperkingen voor het raadplegen van stukken als gevolg van kwetsbare of slechte materiële staat.
Openbare archiefstukken kunnen online worden aangevraagd en gereserveerd. U kunt dit ook via de terminals in de studiezaal van het Nationaal Archief doen. Om te kunnen reserveren dient u de volgende stappen te volgen:
Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste éénmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna kan worden volstaan met verkorte aanhaling.
VOLLEDIG:
Nationaal Archief, Den Haag, Koninklijke Marechaussee, nummer toegang 2.13.175, inventarisnummer ...
VERKORT:
NL-HaNA, Kon. Marechaussee, 2.13.175, inv.nr. ...
Inventarisnummers van dit archief zijn niet in kopievorm beschikbaar
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Tijdens de vele omzwervingen en bewerkingen die deze archieven hebben ondergaan zijn er stukken afgedwaald van het archief waarin het zij bij ontvangst of opmaken waren opgenomen, zo is tijdens de bewerking van 2007 gebleken. Als gevolg zijn de divisiearchieven vermengd geraakt. Zeer waarschijnlijk is bij een van de bewerkingen de fout gemaakt om alle stukken die het opschrift of stempel 1e Divisie dragen bij elkaar te voegen. Zoals echter in de inleiding is te lezen, zijn de divisies in 1947 hernummerd. Het verdient dan ook aanbeveling, bij uw naspeuringen met deze archiefvermenging rekening te houden.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
Beperkt openbaar vanwege eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het belang van de Staat of zijn bondgenoten, op grond van artikel 15 lid 1 onder a en b van de Archiefwet 1995.
3e kwartaal 1949 niet aangetroffen
Met hiaten.