Deze inventaris beslaat in principe het tijdvak 1950-1979.

Zie voor de voorgaande periode: Inventaris van het archief van de afdeling Binnenlands Bestuur van het ministerie van Binnenlandse Zaken (1870-) 1879-1950 (-1957), Winschoten: Centrale Archief Selectiedienst/Interdepartementaal Tekstverwerkingscentrum Winschoten, 1993 (nummer toegang 2.04.57).

Op 1 juni 1950 vond de eerste grote naoorlogse reorganisatie plaats. Vanaf deze datum bestond de Afdeling Binnenlands Bestuur uit een Bureau Bestuurszaken, een Bureau Juridische Aangelegenheden, een Bureau Kabinetszaken en een Bureau Bijzondere Opdrachten. Dit laatste bureau was de voortzetting van het op 26 augustus 1939

Circulaire van de Minister van Binnenlandse Zaken no. 19858 d.d. 26 augustus 1939.

In 1954 werd het Bureau Wetgeving en Juridische Zaken opgeheven en gingen de taken over naar de Afdeling Binnenlands Bestuur.

Besluit van de Minister van Binnenlandse Zaken, 20 november 1954 (Nr. U49471 Afd. O.A.Z. (Leiding)).

Een jaar later werd de Afdeling Binnenlands Bestuur een Directie en werd het Bureau Bestuurszaken een Afdeling.

Besluit van de Minister van Binnenlandse Zaken, 25 april 1955 (Nr. U 6595 Afd. Personeelszaken).

Vanwege een taakuitbreiding werd de naam van het Departement van Binnenlandse Zaken in 1956 gewijzigd in Ministerie van Binnenlandse Zaken, Bezitsvorming en Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie.

Koninklijk Besluit van 26 oktober 1956 (Staatsblad 518).

In 1960 werd de in 1955 ingestelde Directie Binnenlands Bestuur weer een afdeling met als taak het behartigen van de tot dan toe door de Afdeling Bestuurszaken behartigde zaken.

Besluit van de Minister van Binnenlandse Zaken, 26 september 1960 (Nr. C60/U2178 Bureau Organisatie en Efficiency).

Bij de reorganisatie van 1969 kwam het organisatieschema van Binnenlands Bestuur er als volgt uit te zien: de Directie Binnenlands Bestuur met daaronder de Afdelingen Kabinetszaken, Bestuurszaken en Bestuurlijke Organisatie. De Afdeling Financiën werd toen omgezet in de Directie Financiën (BB) met daaronder de Afdeling Comptabiliteit en provinciale financiën

Deze Afdeling was onderverdeeld in het Bureau Provinciale Financiën en het Bureau Comptabiliteit. Eerstgenoemd bureau kende vanaf 1975-1980 ook nog een onderverdeling in Sectie Provinciale Financiën en een Sectie Algemene Financiële Zaken.

Twee jaar later, in 1971, werd bij de Directie Binnenlands Bestuur de Afdeling Bestuurszaken uitgebreid tot de Afdeling Wetgeving en Bestuurszaken met daaronder twee afzonderlijke bureaus t.w. Bestuurszaken respectievelijk Wetgeving en Juridische Zaken. De Afdeling Bestuurlijke Organisatie werd toen in drie bureaus gesplitst, t.w. het Bureau Grenswijzigingen (voorheen Ruimtelijke Ordening) en de nieuwe bureaus Gewesten en Wetenschappelijk Onderzoek. Verder kwam er toen een Bureau Adviseur Kiesrechtzaken

Besluit van de Minister van Binnenlandse Zaken, 24 maart 1971 (Nr. CF71/U204).

De Directie Financiën (BB) werd dat zelfde jaar eveneens gereorganiseerd. De Afdeling Financiële Verhouding kreeg twee bureaus onder zich: het Bureau Algemeen Beleid en het Bureau Uitvoering. De werkzaamheden van de Afdeling Comptabiliteit en Provinciale Financiën werden verdeeld over het Bureau Comptabiliteit en het Bureau Provinciale Financiën. De Afdeling Algemene Zaken werd uitgebreid tot Afdeling Algemene Zaken en Belastingen met daaronder het Bureau Algemene Zaken en het Bureau Belastingen. Nieuw was bij deze Directie het Bureau voor Bijzondere Adviezen. Sedert dat jaar ressorteerde ook de Directie Coördinatie Minderhedenbeleid onder het Directoraat-Generaal Binnenlands Bestuur.

Het archief van deze Directie is al geïnventariseerd maar berust vanwege de beperkingen op de openbaarheid nog op het ministerie.

Los van enkele minder ingrijpende wijzigingen gold de hierboven geschetste organisatie tot en met 1980. Tussentijds kwam er in 1977 bij de Directie Binnenlands Bestuur als onderdeel van de Afdeling Wetgeving en Bestuurszaken het Bureau Secretariaat Raad voor de Territoriale Decentralisatie bij, dat in 1979 werd omgedoopt in Raad Binnenlands Bestuur. Verder werd deze Directie uitgebreid met de Rijksinspectie Bevolkingsregisters.

In 1980 werden de Directies Binnenlands Bestuur en Financiën (BB) samen met de voornoemde Directie Coördinatie Minderhedenbeleid ondergebracht bij het Directoraat-Generaal Binnenlands Bestuur. Dit kreeg ondersteuning van een Stafafdeling Directoraat-Generaal Binnenlands Bestuur. De Directie Binnenlands Bestuur werd toen uitgebreid met de Rijksinspectie van de Bevolkingsregisters met daaronder de Afdeling Algemene Zaken, die drie bureaus aanstuurden, t.w. het Bureau Administratieve en Juridische Zaken, het Bureau Bevolkingsregisters en het Bureau Interne Zaken.

Besluit van de Minister van Binnenlandse Zaken, 13 februari 1980 (Nr. CF80/U3 A.D. en O.)

Het departement van Binnenlandse Zaken hield vanaf het begin toezicht op de bestuurlijke en financiële organisatie van de lagere overheden, de provincies, gemeenten en waterschappen, openbare lichamen en tijdelijk de drostambten. Verder had Binnenlands Bestuur vanouds, in nauw contact met provinciale en gemeentelijke besturen, de verantwoordelijkheid voor de handhaving van de openbare orde en veiligheid. Van beide taken is veel correspondentie bewaard gebleven.

F.J.M. Otten, Gids voor de archieven van de ministeries en Hoge Colleges van Staat, 1813-1940, Den Haag: Instituut voor Nederlandse Geschiedenis, 2004, 169 geeft een goed overzicht van de taken tot 1940, die veelal nadien werden voortgezet, en schetst op 180 het takenpakket tot 1949.

Het in deze inventaris beschreven archief is allereerst een voortzetting van de taken, die het ministerie sinds de Tweede Wereldoorlog uitvoerde. Als bijzondere onderwerpen kunnen daarnaast in dat verband worden genoemd de zuivering van de burgemeesters, de Wederopbouw en de annexatie van Duits grondgebied. Daarnaast waren er onvoorziene omstandigheden zoals de Watersnoodramp in 1953. Minister prof. dr. L.J.M. Beel stelde tijdens zijn ambtsperiode de maandelijkse vergadering met de Commissarissen van de Koningin in, voorloper van het latere Interprovinciaal Overleg. Verder werd ook het Openbaar Lichaam Rijnmond ingesteld, een model voor intergemeentelijke samenwerking, dat later navolging zou krijgen. Tenslotte is nog vermeldenswaard dat de organisatie Bescherming en Bevolking vanaf 1953 werd opgebouwd.

Lambert Giebels, Beel van vazal tot onderkoning, Den Haag 20013, 358, 361-362.

Nadat eerst twee ad interim ministers korte tijd aan het ministerie leiding hadden gegeven, werd mr. A.A.M. Struycken van 1956-1959 minister. Om dit ambt aantrekkelijk voor hem te maken werd het taakgebied van het ministerie toen niet zoals aanvankelijk de bedoeling was met Overzeese Rijksdelen maar met Bezitsvorming en Publiekrechtelijke

Bedrijfsorganisaties uitgebreid, dat tot dan toe onder zijn collega van Economische Zaken had geressorteerd. Er werd toen voor het eerst gesproken over een nieuwe gemeente Bijlmermeer. Mede vanwege gebrek aan vertrouwen van leden van zijn eigen partij, de KVP, alsmede omdat men hem onvoldoende geëngageerd vond en vanwege zijn houding jegens politiek in het parlement, keerde hij daarna niet meer terug op het departement.

J. Charité (red)., Biografisch Woordenboek van Nederland, dl. II, Amsterdam 1985, 546-548; 547-548. F.J.F.M. Duynstee, De kabinetsformaties 1946-1965, Deventer 1966, 149-150, 221, 353-354. Giebels, a.w., 441-442, 446-448.

Tijdens de ambtsperiode van zijn opvolger, mr. E.H. Toxopeus (1959-1965), werd een nieuwe Gemeentewet voorbereid. Belangrijk daarbij was dat het door de binnengemeentelijke decentralisatie mogelijk werd om in grotere gemeenten wijkraden te benoemen. Ook op landelijk niveau werd over decentralisatie gesproken, waarbij werd gedacht aan de overdracht van taken van het Rijk naar lagere overheden. Door tegenwerking van Amsterdam lukte het toch niet in navolging van Zoetermeer een nieuwe gemeente Bijlmermeer te stichten. Daarentegen trad in 1965 wel het Openbaar Lichaam Rijnmond als eerste gewest in werking. In deze tijd werden liefst 38 grenswijzigingen doorgevoerd. Tenslotte werd de organisatie Bescherming Bevolking omwille van de efficiëntie ingrijpend gereorganiseerd.

Interview met Toxopeus, in: Fragmenten, dl. 1, 66-74; 69-73.

Onder minister J. Smallenbroek (1965-1966) werd de zittingsduur van de Rijnmondraad bij wet voor eenmaal met vier jaar tot 1970 verlengd. Bij KB van 12 januari 1966 verscheen er ook een nieuwe "Instructie voor de commissarissen des Konings in de provinciën", waarbij vooral aandacht was voor hun rol bij rampenbestrijding en de civiele verdediging.

Interview met Smallenbroek, in: Fragmenten, dl. 1, 84-88; 87. Zie voor de instructie inv.nrs 3958-3959.

Ten tijde van het demissionaire ministerschap van mr. J. Verdam (1966-1967) werd verder gewerkt aan de door Westerhout begonnen bestuurlijke herindeling.

Interview met Verdam, in: Fragmenten, dl. 1, 96-101; 99.

Tijdens het ministerschap van mr. W.J. Geertsema (1971-1973) vorderde het ontwerp van Wet op de gewesten onvoldoende, maar gingen de gemeentelijke herindelingen gewoon door, hoewel twee daarvan het niet haalden. De "Instructie voor de commissarissen des Konings in de provinciën" werd opnieuw gewijzigd. Deze keer ten aanzien van de inspraak bij burgemeestersbenoemingen, die dwingend werd voorgeschreven. Onder hem werd verder de

titulatuur versoberd en het decoratiestelsel aan de huidige tijd.

Interview met Geertsema, in: Fragmenten, dl. 1, 118-125; 121-122, 124.

Mr. W.F. de Gaay Fortman (1973-1977) kwam in 1975 ter vervanging van de vele gemeenschappelijk regelingen met een voorstel om de provincies en gewesten te laten samenvallen en daartoe in plaats van het eerdere voornemen om 44 gewesten te vormen het aantal provincies tot 26 uit te breiden. Deze zouden dan een deel van de taken van het Rijk kunnen overnemen. Dit werd voorbereid door de Ministeriële Commissie Gewestvorming, die ook interdepartementaal overleg voerde. Dit resulteerde in twee wetten: één voor de reorganisatie van het binnenlands bestuur en één voor de herindeling van de provinciale indeling (inmiddels werd aan 24 provincies gedacht). Daarmee zou ook worden tegemoet gekomen aan de wens om complementair bestuur in te voeren. Dit hield in dat één taak door verschillende bestuurslagen gezamenlijk zou worden uitgevoerd. Verder werd kort voor zijn vertrek op grond van een onderzoek de noodzaak ingezien om het departement te gaan reorganiseren.

Interview met De Gaay Fortman, in: Fragmenten, dl. 1, 132-140; 134-136, 139-140. Peter Bak, Een soeverein leven. Biografie van W.F. de Gaay-Fortman, Amsterdam 2004, 260-262, 265-267.

Om de tot dan toe niet gerealiseerde plannen voor gemeentelijke herindeling in het kader van de reorganisatie van het binnenlands bestuur door te voeren stelde minister H. Wiegel (1977-1981) een Directoraat-Generaal Binnenlands Bestuur in. Met uitzondering van de nieuwe Wet gemeenschappelijke regelingen en de nieuwe Gemeentewet werden alle andere ontwerpen later weer ingetrokken. Wiegel was de eerste minister, die teven vice-ministerpresident was. Daarnaast was hij nog coördinerend minister van nieuwe beleidsterreinen, met name van het minderhedenbeleid. Dit was het gevolg van de moeilijkheden die zich daarvoor hadden voorgedaan met de Molukkers. Verder toonde hij zich bij burgemeestersbenoemingen een voorstander van doorstroming op basis van bestuurlijke ervaring.

Interview met Wiegel, in: Fragmenten, dl. 2, 12-21; 15-16, 20.

De archiefstukken betreffende de Openbare Lichamen Wieringermeer en Noordoostpolder en de bestanden inzake de Drostambten Elten en Tudderen zijn als aparte rubrieken opgenomen.

Aan de hand van drie van vier van deze bestanden kan een indruk worden gegeven van de rijkdom van het archiefmateriaal uit deze inventaris.